Bal, arıların çiçeklerden topladığı nektarın, vücutlarından salgılandıkları bir takım enzimlerle işlenmesi sonucu oluşan, dayanıklı, yoğun ve yüksek besin değeri içeren bir gıda maddesidir.
Bal arılarından oluşan bir kolonide bir ana arı, on binlerce işçi arı ve yüzlerce erkek arı bulunur. Bal arısı kolonisi tüm faaliyetlerini, kovan içerisinde, kendi vücudundan salgıladığı balmumu ile oluşturduğu peteklerde yürütür. Tarlacı arı kovana getirdiği balı ilk boş bulduğu peteğe bırakır ve tekrar nektar toplamak için kovan dışına çıkar. Petek gözüne konulan bal, kovan içi hizmeti yapan arılar tarafından alınıp ballıktaki peteklere taşınır. Ballıktaki peteklere konulan yarı olgunlaşmış bal, arılar tarafından suyu uçurulup olgunlaştırılır. Bal konulan petek gözleri, balın suyunun uçurulup olgunlaştırılmasından sonra balmumu salgılayan arılar tarafından kapatılır ve hazır hale gelir. Arılar kursaklarını bir kez doldurmak için, çiçekleri yaklaşık 1500 kez, 1 gr. bal üretmek için ise yaklaşık 180.000 kez ziyaret ederler. Market raflarına 1 kg bal üretmek için arı kolonisi 8 kg bal tüketmek ve dünyanın çevresini 6 kez dolaşacak kadar uçmak durumundadır. Üstelik arılar bunu yaparken doğal yaşamın sürmesine vazgeçilmez bir katkıda bulunurlar. Bitkilerin çoğu arılar sayesinde tozlaşarak üreyebilmektedir.
Ülkemizin her bölgesinde bal üretilmektedir. Ancak tek bir çiçeğe ait ballar (monoflora) belli zamanlarda ve belli bölgelerde üretilmektedir. Örneğin, Karadeniz kıyılarında ve yakın bölgelerinde kestane, Ege bölgesinde çam, Trakya bölgesinde ayçiçek, Akdeniz bölgesinde narenciye balları yoğun olarak üretilmektedir. Karışık çiçeklerden elde edilen (poliflora) yayla balları ise ülkemizin başta Orta, Güneydoğu ve Doğu Anadolu olmak üzere, hemen her bölgesinde üretilmektedir.
Ballar elde ediliş kaynaklarına göre çiçek balı ve salgı balı olarak, elde ediliş şekillerine göre de petekli bal, süzme bal, petekli süzme bal, pres balı, sızma bal, fitre edilmiş bal olarak sınıflandırılabilirler. Arıların çiçeklerden nektar alarak oluşturdukları ballara çiçek balı denir, dünyada üretilen balın büyük bölümü çiçek balıdır. Ayrıca arılar bitkilerin üzerindeki salgılardan da bal üretirler. Bu ballara salgı balı denir. Ülkemize özgü olan en önemli salgı balı türü Çam balıdır. Ülkemiz çam balı üretiminde dünya birincisidir. Çam balı, bal ihracatında da önemli yer tutmaktadır.
Bal üretiminde, arıların iş gücünü ve nektar kaybını azaltmak için fabrikalarda üretilen temel petekler, birçok arıcıdan toplanan balmumlarının eritilerek harmanlanması ve makinelerde basılması sonucu elde edilmektedir. Dolayısıyla bu harmanlama sırasında bazı arıcıların hastalıklara karşı kullandıkları ilaç kalıntıları ve pestisitler (zirai ilaçlar), diğer arıcıların petekleri ile karışabilmekte ve balmumlarında yüksek seviyede kalıntı olabilmektedir. Bu şekilde kalıntılı balmumlarından üretilen temel peteklerin kullanılmasıyla elde edilen petek balları sağlığa uygun olmamaktadır. Ayrıca temel peteğin yapımı sırasında balmumu içerisine parafin, serezin, reçine ve iç yağı gibi yabancı maddeler katılabilmektedir. Bu şekilde yapılan temel peteklerden üretilen petek balları da yine sağlığa uygun değildir. Dolayısıyla, her petek balın gerçek olduğu inancı bir yanılgıdan ibarettir.
Petekli ballar, çiçeklerin nektarı yerine, direkt kovanın önüne konmuş şeker şurubundan üretilebilmektedir. Bu şekilde üretilen ürünler hileli bal olarak nitelendirilmektedir. Bal üretiminde, arıların iş gücünü ve nektar kaybını azaltmak için fabrikalarda üretilen temel petekler, birçok arıcıdan toplanan balmumlarının eritilerek harmanlanması ve makinelerde basılması sonucu elde edilmektedir. Dolayısıyla bu harmanlama sırasında bazı arıcıların hastalıklara karşı kullandıkları ilaç kalıntıları ve pestisitler (zirai ilaçlar), diğer arıcıların petekleri ile karışabilmekte ve balmumlarında yüksek seviyede kalıntı olabilmektedir. Bu şekilde kalıntılı balmumlarından üretilen temel peteklerin kullanılmasıyla elde edilen, petek balları sağlığa uygun olmamaktadır. Ayrıca temel peteğin yapımı sırasında balmumu içerisine parafin, serezin, reçine ve iç yağı gibi yabancı maddeler katılabilmektedir. Bu şekilde yapılan temel peteklerden üretilen petek balları da yine sağlığa uygun değildir.
Balla ilgili merak edilen önemli bir konu, süzme olarak satılan balların bir süre sonra kristalleşmesinin bir sorun olup olmadığıdır. Bu durum bazen bala şeker şurubu katılmış olduğu şeklinde yorumlanır. Ancak bu inanış gerçeğin tam aksidir. Zira şeker şurubu ilave edilmiş ballar çok uzun süre kristalleşmeden kalabilir, saf ve doğal ballar ise, balın elde edildiği çiçeklerin türüne göre değişmekle birlikte, özellikle kış aylarında ve soğukta saklandığında, birkaç ay gibi kısa bir sürede kristalleşebilmektedir. Bu kesinlikle doğal bir olaydır. Balın tüketilmemesini gerektiren bir sorun, bir bozulma belirtisi değildir. Bal kristalleşmiş haliyle de tüketilebileceği gibi, benmari usulü bir ısıtma işlemiyle (sıcak su dolu bir kabın içerinde balın ısıtılması) kristaller çözdürülüp bu şekilde de tüketilebilir. Balda kristalleşme hiçbir şekilde balda hile göstergesi de değildir. Kristalleşmiş balın tüketilmesinde, sağlık açısından hiçbir sakınca yoktur. Kristalleşmenin başlıca sebepleri; balın oluşmasında yararlanılan çiçeklerin türü, balın içerdiği hava kabarcıkları, polen ve diğer partiküllerin miktarı, balın depolandığı yerin nem ve sıcaklığı ile ambalaj kaplarının çeşitidir. Balın kristalleşmesi glikoz oranı bakımından doymuş hale gelmesiyle, glikoz moleküllerinin kristal duruma geçmesi olarak tanımlanır. Kristalleşme için en uygun sıcaklık 14°C civarıdır. 10 °C'nin altında ve 26,5°C'nin üzerinde kristalleşme yavaşlar. Avrupa, Amerika ve Kanada'da balın kontrollü şartlarda kristalleştirilerek "Krem bal" olarak tüketimi çok yaygındır. ürünü sıvı bala tercih etmektedir.
Markalı ve süzme ballar tercih edilmeli, marka sorgulanmalıdır. Satın alınan balın markasının yıllar içerisinde kanıtlanmış, güvenilir bir marka olmasına, üründe, parti numarası, dolum tarihi, tavsiye edilen tüketim tarihi, Tarım Bakanlığı tarafından verilmiş olan işletme kayıt numarası, firma adı, adresi, telefonu gibi ürün ve firma kimliğini açıkça belli eden ibarelerin bulunmasına ve kapakta garanti bandı olmasına dikkat edilmelidir. Yanı sıra, markayı üreten firmanın kalite kontrol sisteminin ve bal konusunda uzman, deneyimli kadroya sahip olup olmadığı, hijyen şartlarda dolum yapıp yapmadığı da sorgulanmalıdır.
Markalı ve süzme ballar tercih edilmeli, marka sorgulanmalıdır. Satın alınan balın markasının yıllar içerisinde kanıtlanmış, güvenilir bir marka olmasına, üründe, parti numarası, dolum tarihi, tavsiye edilen tüketim tarihi, Tarım Bakanlığı tarafından verilmiş olan işletme kayıt numarası, firma adı, adresi, telefonu gibi ürün ve firma kimliğini açıkça belli eden ibarelerin bulunmasına ve kapakta garanti bandı olmasına dikkat edilmelidir. Yanı sıra, markayı üreten firmanın kalite kontrol sisteminin ve bal konusunda uzman, deneyimli kadroya sahip olup olmadığı, hijyen şartlarda dolum yapıp yapmadığı da sorgulanmalıdır.